Вершы
вернуться

Жилка Владимир Адамович
Шрифт:

1927

«Свядомасці горач мацней алкаголю…»

Свядомасці горач мацней алкаголю, Ўжо чарка распутала дзікую волю, Ўжо мэрам бурштыны у чарцы налітай, Няякавасць гіне, і гора пазбыта. Свабодны — і згадкі няма аб ўстрыманні Бяссорамней рухі, крыклівей жаданні, І штосьці язык недарэчнае плешча, — Чужая ж кватэра і куплены пешчы. І хочаш апошнія сцерці румянцы, Часцей і няпэўней схіляешся к шклянцы. А памяць, знібеючай горычы поўна, Заўважвае ўсенька, халодна й пунктоўна, — І рух мой найменшы, і кожнае слова, І голас сяброўкі мае прыпадковай, І гэту бяздушнасць на згамтаных тварах, І холад абоймаў разлічана-скнарых, І наша ганебнае ложка супроці, Як скрыню грахоў, уздыхаўшых па цноце. І сэрца заныла смяротнаю ранай, І крыкнуў я, крыкнуў у роспачы п'янай: — Паслухай! Я слухаў аб дужым і мужным, Я чуў аб цвярозым і думна-натужным, І песні былі з незабыўнай адною, Што песняй ўладала і доляй маёю. Паслухай! Дык як жа? Дык як жа, калішні… . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Спыніла каротка — ты выпіў залішне! Пад чаркай усе вы героі ды палкі! — Падай мне, вунь там — цыгарэты й запалкі.

1927

Курка-Рабка

З народнага
Жылі дзедка з бабкай. Мелі курку Рабку Слаўнага заводу, Важную на ўроду. Баю-байкай байка: Знесла курка яйка Не абы якое, Але залатое. Выняўшы з падпечка Дзіўнае яечка, Кажа бабцы дзедка: — Гэта штука рэдка! Трэба нам, канешне, Зласаваць яешню! Бабка не пярэча, Тупае ля печы: Радая, вядома, Дагадзіць старому. Вогнік на камінку Развяла ў часінку, Ўстанавіла спраўна Дзве цаглінкі слаўных, Зверху ж скавародку. Узяла са сподку Лыжку масла жыва, Каб была пажыва. Біць яечка стала, Ды бяда спаткала, Біла яго, біла, Ніяк не разбіла. Біў і дзедка ладна — Няма рады жаднай. Сталі — разважаюць, Што рабіць, не знаюць. Ў часе гэтых гадак Здарыўся прыпадак. Мышка — Доўгі Хвосцік, Бегла шпарка штосьці, Мо па важнай справе, Просценька па лаве. Ды нібы праз зводы, Нарабіла шкоды. Паспяшала трошку, Паслізнула ножка, Хвосцікам махнула, Яйка паштаўхнула, Незнарок скаціла Вобземлю й разбіла. Дзедку з бабкай страта: Плачуць на ўсю хату, Як дзіця якое, Слёзы льюць абое: — Гэткая прыгода! — Вось яечка шкода! Курачка ж кудахча: — От старым няўдача! Ды й бяды ўжо тое — Плачуць, як малое. Я ж знясу другое, Хоць не залатое! Гэту казку спатайку У дзіцячым нейк садку Прачытаў я, як на грэх, Двум сябрам-кастрычаняткам, І дастаў ад іх парадкам, Паднялі мяне на смех: — Тут павінна быць памылка, Ці зманіў нам дзядзька Жылка. Бо, як кажа нам навука, Немагчыма гэта штука, Хоць шукай у дзень са свечкай, Курка каб знясла яечка Не прастое, залатое, Ды і моцнае такое, Што і дзед, і бабка білі, Білі-білі — не разбілі І на лаву палажылі, Мышцы страху нарабілі. Гэткай рэчы з нас усяк Не паверыць аніяк. Гэтак мне сказаў Рыгорка, Падтакнуў яму Зыдорка: — Але знаем мы даўно, Што з яечка, хоць прастога, Для дзяцей пасілку многа, Тым каштоўнае яно. І таму вось залатое І для дзетак дарагое! І на гэты іхні сказ Мой такі быў ім адказ: — Ад пачатку да канца Вы, браткі, казалі трапна. Не што іншае, як вапна — Лушпавінка ад яйца. А ў яйцы спажытку шмат, Таму кожны з'есці рад. Дык прашу вас, калі ласка, Прыгадаць, што гэта казка І пра дзедку, і пра бабку, І пра курку Рабку.

1928

«Млынар заставіў застаўкі…»

Млынар заставіў застаўкі, І ледзь плюскочацца рака. Стралой крыла чыркаюць ластаўкі Люстранасць ясную стаўка. Блакітнаплашчы з захаду Дзень хіліць русу галаву І ў спрат ссыпае скарбы-знахады — Залатапромені ў ставу. І вее яснавокаю, Шыракакрылай цішынёй, І ціш, як неба, безаблокая, І ясна на душы маёй. І ў душу палі знахады (Залатапромені ў ставу). Адрынь, пясняр, згрызоты, захады, Ўзнясіся песняй к хараству.

1928

«Каханню нічога не трэба…»

Р. М.

Каханню нічога не трэба, Каханне нічога не просе, — Так радуе сіняе неба, Так цешыць валошка ў калоссі. Каханне, як песні пра зоры, Лятункам заўсёды высока, І шчасцем у свет, у прасторы Каханкі расквітвае вока. І нат у затоенай скрусе Тваіх нераздзеленых пешчаў К жалобе ніхто не прымусе Надзею, што зрушана плешча. Каханая, любая, квеце! Ў палоне вясёлае долі Ёсць песняй аб кім летуцеці, І сэрцу даволі, даволі. І сэрца бясхмарнае ясней Схіляецца постаццю спелай, Хоць сэрца яшчэ было б шчасней, Каб дбаці аб кім яно мела.

1928

«Будзь бласлаўлёна, мая маладосць!..»

Будзь бласлаўлёна, мая маладосць! Кроў неслухмяная, цьмяная млосць! Радасці дужыя крылы Кануць у сіні нябёс; Песні ласкавае мілай, Песні мае незабылай, Поўныя снення і кроз. Вецер разводдзем паводкі, Як яе вусны, салодкі, Вецер вясняны прынёс. Сэрца ад млосці без сілы Светлае штосьці прысніла, Хоча і смеху і слёз. Ў гэтым узрушаным сненні, Ў сонечным гэтым праменні Песень яе маладых — Шчасны я шчасцем-маленнем І, ад жыцця ў захапленні, Хочу і паху й каджэння Кветаў уцешных зямных, Сцежкам паверыць вясеннім І заблудзіцца на іх. Будзь бласлаўлёна, мая маладосць! Кроў неслухмяная, цьмяная млосць!

1928

Развітанне

Пара! Не моўкне хваль гамонка, Спявае вецер свежа, гонка І ветразь плешча — адплывай! Цалуй ў апошні моцна, звонка — Мой сум, як золата пярсцёнка, На сэрца лёг і цісне ўкрай. Але трывог не ўбачаць вонках, Хоць вочы — светлая палонка, — У іх адно, адно чытай. Насупраць мне з імглы пялёнкай Паўстане бур атхлань — прадонка І бура выпесціць адчай. Але хай машта квіліць тонка, І ўспамінаецца старонка, І мора пеніцца няхай, — Затым, што мужны буду, жонка, Вярнуся я, а ты ў ваконка Цікуй і цноту ткліва дбай. З далёкіх падарож, мая сасонка, Я прывязу суровых вод звычай, І сэрца вернае, і ў тронках Вось гэтых — гэты нож… Бывай!

1928

Над калыскаю

Маё дзіця, маленькі мой… Якое шчасце — маці ты Сцяблінкі кволай і слабой І воч нябеснай яснаты. Заводзіць, зводзіць пачуццё, І летуценні завялі, Нялёгка жыць, гняце жыццё, Гняце і хіліць да зямлі. Згрызотамі аб чорны хлеб І працай чорнай смычуць дні, І на абліччы смутку крэп Без глыбіні, без вышыні. А я усцяж пяю — дармо, Па-за дзвярыма сэрца — жах! І ў паўнаце душы такая моц, Мой сын — і зброя мне, і сцяг! І хай не раз, нібы штылет, Пратне душу ці злосць, ці ноч, — Збавенне мне ласкавы свет Дзіцячых ціхіх, ясных воч! Надзей няздзейсненых з вякоў, Усмешлівых маіх часін, Ўсіх уздыханняў, гордых слоў Вясёлы, гучны бераг — сын!

1928

Верш развітання

Феліксу Купцэвічу,

сэрцу, раздзертаму

болем па Бацькаўшчыне,

прысвячаю

О, мой Край, — раздарожжы з крыжамі, І разоры разворвае жудзь!.. Люты боль працінае нажамі, Што мне песень тваіх не пачуць. О, мой Край, ў яснавейнае ранне, Калі твой пахапляў я намер, Быў ты першым, дзіцячым каханнем, Мне й апошнім застанься цяпер. Думаў я, што не будзе выбоін, Не наважацца стрымваць хады, Што мінуўшчыны крыўды загоім Буйнай хваляй вясновай вады. Але не… хмуры твар майго люду Кажа зноў аб нядобрай сяўбе. І мяне, як злачынцу-прыблуду, Павядуць сумаваць без цябе. Не спытаю, чаму і завошта Адрываюць ад бацькаўскіх ніў — Я юнацтва і радасцяў коштам За каханне сваё заплаціў. Што зраблю я вось з гэтакім сэрцам, Яно зранена дзідай завей, Мо затым, каб не быў спраняверцам, Мо затым, каб любіў я мацней! Мо затым, каб навек непарушна, Каб навек зліўся з Краем мой дух, Маё вернае сэрца, ты слушна Закавана ў пакуты ланцуг! О, мой Край, злога ветру пагудкам Не заліць твайго шчасця зару! Гэты верш развітання і смутку Ты згадай ў залатую пару! Дык бывай жа здаровы, каханы, Зацвітай і красуй у вякох! Скажуць людзі: як ліст адарваны, Па табе я ў чужыне засох.