Вершы
вернуться

Жилка Владимир Адамович
Шрифт:

1926

Перайманне («Запытаў я морскі хвалі…»)

Запытаў я морскі хвалі: — Дзе пазбыцца думак хмурых? І ў прыбой яны сказалі — Радасць — толькі ў бурах! Запытаў я ветра ў полі: — Адкажы мне, калі можаш, Як пазбыць жыцця нядолі? І пачуў: «Змагайся — зможаш!» Запытаў я ў небе Сонца: — Як рассеяць змрок імглісты? Не прамовіла мне Сонца, Ўчула ж сэрца: «Будзь агністы!»

1926

«Каму жыццё — атруты келіх…»

Каму жыццё — атруты келіх. Хто спанявераны, як я, Хто ўжо не сніць аб далях, белях Пад ветру свіст і шум былля; Каму спакой душы няшчаснай Нездавальнення точыць крот; Каму дакучыў жонкі ўласнай На ўласным ложку пешчаў мёд. Каму распачна ноч пустую Спакусным смехам цешыць сук; Каму ўсё роўна, бы якую Сціскаць пярсцёнкам млявых рук; Хто сэрца — поўную амфору — Нясці стараўся й не данёс: Хто патаёмных мукаў хвору Гаіў расою ночных слёз; Хто душу чорную, як вугаль, Злачынствам цешыў і крывёй; Хто п'яніца, разбой, зладзюга З мізэрнай, дробнаю душой; Каму распусты жах прынадны, Хто гора топіць у віне, — Маім абдоймам тыя жадны, Прыходзяць тыя да мяне. Я ўсіх вітаю ветла, рада, — Хто б ён ні быў, хто ён ні ёсць, — Мае жаночыя прынады За плату мае ўсякі госць. Я імітую ім каханне, Ім не суджонае праз лёс, Нясмелыя дзяцей спатканні І палкасці глухі наркоз. Змушаю верыць мімаволі І жар збуджаю малады, Сама няўзрушная ніколі, Сама халодная заўжды. Ў душы адзін, адзін лятунак, Глыбока схованы на дне, — Далёкі, любы мой пястунак, — Той, хто кахаў калісь мяне. Які не смеў, не смеў ні разу Свае мне пешчы дараваць, Якога мела за абразу Ў дзявочых думках цалаваць. Цяпер і ён такі ж прапашчы, Ланцуг жыцця цягае ледзь; Ніхто, ніхто яго не лашчыць, — Лёс прысудзіў яму гібець. Цяпер, як кожны ён, як кожны — Будынак знішчаны, пусты; Час папаліў усё, што можна, З кута прыбраў абраз святы. Ды сэрца сніць пад шум асенні, І сну мне не мінуць таго, Ў маім найбольшым паніжэнні Сустрэну незнарок яго. У сэрцы будзе боль і горыч, І мы два целы, дзве труны, Мы рукі сціснем, ляжам поруч. І аб мінулым будуць сны. Як вербалозы нікнуць веццем, Так нізка схіліцца ўспамін Над нашым страшным ліхалеццем І над капцом далёкіх днін.

1926

«Не складаць мне болей песняў…»

Не складаць мне болей песняў, Не будзіць у пушчы рэх, Перад сонцам напрадвесні Не рассыплю срэбрам смех. Стала госця ля парогу, Белым вабіць рукавом: — Выйдзі, любы, у дарогу, Новы дам начлег і дом. Пашкадую дарагога, Суніму ягоны боль, Толькі слухацца дазволь, Ледзь схіліцца мне дазволь. Што ж, спакойны і гатовы, Я й адклікнуўся на кліч, Адчыню дзвярэй засовы Я без радасці, без мук. Ў невядомую пуціну Немаведамы парог Перайду… Без клапот і без трывог. Толькі, госця, няма веры, Не мані, не абяцай: Я зямныя бачыў меры І зямны я ведаў рай.

1926

Цяжэй ланцугоў

Цяжэй ланцугоў летуценні, Іх знішчыць мне сіл не прымець. Як вязень у доўгім вязенні, Ўтаміўся я песняй звінець, Як горыч атруты пякучай, Як тонкая злая страла, Так горкая радасць сугуччаў Смяротна мяне працяла. І вось ужо блытана споведзь Заўсёды хвалюе ў грудзях, І нельга няшчыра прамовіць У верша нязвязных радках. І вось ужо ў дзеях, і чынах, І справах будзённых, людскіх Я ўзрушаным сэрцам няўпынна Шукаць хараства не прыціх. І сэрцу не ймецца, што трэба Хаваць аб высокім тугу, І родныя кветы і неба Ніяк раскахаць не магу. І блізкае гэтак далёка, Са мной не па сіле цяжар, — Як вецер дыхлівы, жарстока Смяецца мне розум у твар.

1927

Максім Багдановіч

Так зайздрасна: насіць вянок паэты І мець імя задумнае Максім, Кахаць зямлю з яе жыццём глухім І песняй перавіць юнацтва леты; Ад хараства не ведаць іншай мэты І адшукаць, што горда поўны ім, І родны люд у руху маладым, І зачарованых палеткаў кветы. Ды тым цяжэй ў краі чужым заўжды Счыняць павекі й ведаць, што сюды Не даляціць зязюлі голас летам, Ні песня беларуская ў жніво, І прыгадаць няраз, што мо і ў гэтым Трагічнае схавана хараство.

1927

Хвораму

У змаганні дзікім змогся ты І выпляваў дарэшты грудзі. Надзей няма ў цябе й не будзе, І ў сэрцы холад пустаты. Ляжыш худы — сухая жэрдзь, — І шчокі — яркія півоні. І вось у галавах на ўслоне Яна — збаўляючая смерць. Запамятаць ты быў бы рад На ўсё, што сэрцу гэтак міла, На ўсё, чым сэрца гэтта сніла, На ўсё, што цешыла пагляд. Ды памяці снавацьме ніць, І розум яснасць не пакіне, І караблямі ў далі сіняй Ўспаміны будуць плыць і плыць. Згадаеш цёплы сум начэй, І светлы дзень, і дзень твой чорны, І гэты свет наш непаўторны Прынадней здасца і мілей. Наўкола ж будзе той жа рух — І слёзы, й смех жыцця зямнога, І думка, што табе нічога Не трэба болей, сцісне дух. І зразумееш ты суздром, Што ні адна людская немач Не ззяе гэткай мукай немай, Жахлівым гэткім хараством. Таму ў апошні час цяжкі, Ў тваю апошнюю часіну Прысніш ты слодыч адпачыну І пешчы добрае рукі.

1927

Антону Навіне

Так шукальнікі новых прастораў, І знаходцы краёў невядомых, З безжахліваю, мужнаю думкай І нязломнай, сталёваю воляй; Падарожныя ў тайнасці ведаў, Неспакойны чый розум, як шруба, Што без нехаці ў несыці вечнай Зашрубоўвае ўдаль і глыбіні; Заваёўнікі мечам і духам, Для якіх у запале адвагі, Падбіваючы сэрцы й дзяржавы, Не існуе ні меж, ні запынаў. Песняры, мастакі і музыкі, Хараства і сугучнасці слугі, Закаханыя ў буру і громы І з душой, як збаночкі лілеяў; Будаўнічыя вежаў і гмахаў, Падпіраючых неба і неба; Ўсе, хто прыйдуць па нас і за намі, Каб тварыць, дасягаць і імкнуцца, — Ўсе яны мімаволь пазайздросцяць Нам, абветраным воляй прадвесня У напоеным поўняй паводкай, Крышталёвай вызвольнага руху, Бо у кроку паўстаўшых працоўных Свецяць новыя творчыя далі І цвітуць невядомыя скарбы У душы беларускага свету. І музыкі не чулі матываў, Задумёней і чулей ад нашых, І збудованы чорнаю косцю Непаўторны наш храм адраджэння. Ды і кожны, паверыўшы казцы І гартуючы сэрца да чыну, Нагадае і нашу сучаснасць, Уздыхне аб часах прамінулых. І імя аднаго не забудуць, Хто маяк быў і бераг далёкі — Узрушаючай весткаю будзе, Будзе вабіць заўжды Навіна.

1927

Песня дзесятых угодкаў

Спявайце, браты мае, нашае Ўчора: У ім Рэвалюцыі полымя, ў ім мы Спалілі азырклае, чорнае гора, У працы свабоднай прапелі мы гімны. Ніколі тых дзён не забыцца вялікіх, І помнім: на зломе крывавым стагоддзяў Як вецер туліў нас прарэзліва-дзікі, Як золь рагатала: «Аслеплыя, годзе! Куды вы?» І скаліўся голад пагана: «Паноў ім не трэба, дык буду іх панам!» А нас не стрымаў ані штык, ані холад, Ішлі мы напорна і кожны быў волат. Ўзняліся магутна ў віхрах непрыветных, Каб скінуць вяковыя рабскія ёрмы. Нянавісцю горкай, каханнем сусветным, Запалам мяцежным сягалі да зор мы І ў бойках дужэлі, хмялелі без хмелю І гэткім агнём непаўторным гарэлі. Спявайце, браты мае, нашае Сёння: Ў ім творчыя высілкі, творчыя будні, Вялікае спее ў ягоным узлонні! Хоць крок наш павольней, хоць крок і марудней, Ды пэўны і сталы, і поўны надзеі — Хто змог руйнаваць — будавацца умее. Будуем няўпынна і працу вялічым, І ўсе мы і кожны — тварэц-будаўнічы. Спявайце, браты мае, годы паўстання, І працы пчалінай, плановай вітанне! Радзіма нам — буры ўчарайшай паводка, І сённяшнім трудным мы поўны да краю. Але гэта песня дзесятых угодкаў Няхай будучыні красу прывітае, Няхай наша Заўтра вітае ўрачыста, Дзе ззяе маяк перамогі агністай. Бо веру ўсёй шчырасцю словаў паэты, Ўсёй вольнасцю думкі пяснярскае веру: За труднымі днямі — канцовая мэта І бераг абецаны, родны наш бераг. І там справядлівасцю сэрцы напоўнім, Там сонца і кветы Камуны працоўных.